Not Ön Gösterimi

  ## UNIT 1.1: Osmanlı'dan Türkiye'ye

Osmanlı'nın Ekonomik Mirası

 

● Osmanlı'da genellikle İaşecilik, Fiskalizm ve Gelenekçilik görülür:

 

○ İaşeciliğe göre halkın refahının sağlanması için piyasada istenen ürünlerin uygun fiyatla ve yeterli miktarda bulunması gerekir; dolayısıyla üretime önem verilmiş, küçük işletmelere dayalı yüksek bir üretim potansiyeline erişilmiştir.

 

○ Gelenekçilik, sosyal ve iktisadi düzendeki mevcut dengeyi korumayı ve bu mevcut dengeyi bozabilecek herhangi bir değişim hareketini engellemeyi amaçlar.

 

○ Fiskalizmin amacı devlet hazinesini mümkün olduğu kadar yüksek tutarak aşağı inmesini engellemektir.

 

● 17. yüzyılda ticaret yollarının bulunması, savaşlar, Batılı devletlerin yeni ülkeler bulması ve bol ve ucuz malların gelmesi Osmanlı ekonomisini olumsuz etkiledi.

 

 

Tarım

 

● Osmanlı’da temel ekonomik faaliyet tarımdır.

 

● Osmanlı’da toprak ikiye ayrılırdı:

 

• Miri arazi: Devletin sahip olduğu ve tımar sisteminin uygulandığı topraklar
• Mülk arazi: Özel mülkiyet olan topraklar

 

● 1858 Arazi Kanunnamesi ile topraklar özel mülk olarak sahip olunmaya başlanmış ve böylelikle büyük toprak sahipleri oluşmuştur.

 

● Tımar sistemi, üst sınıflardaki bürokratlara asker yetiştirmeleri ve vergi vermeleri karşılığında devlet tarafından verilen toprak sistemidir. Tımar sahipleri burada reaya çalıştırır ve böylece devlet üretimi dolaylı olarak denetler.

 

● Tımar sistemi savaşlar ve Celali İsyanları nedeniyle 17. yüzyılda bozulmaya başlamıştır.

 

● Çiftçi nüfusunun büyük kısmının savaşlarda ölmesi, tohum bulma zorlukları ve talep yetersizliği zamanla ekim alanlarının boş kalmasına neden olmuştur.

 

● Piyasaya kapalı tarım alanlarının piyasaya açılabilmesi için demiryolu yapım imtiyazlarının ve kapitülasyonların verilmesi hizmet sektöründe gelişmeye yol açmıştır.

 

Sanayi

 

● Sanayi işletmeleri çoğunlukla lonca adı verilen esnaf teşkilatlarının elindeydi.

 

● Sanayide çoğunlukla:

 

• Tekstil işletmeleri
• Devletin elinde bulunan gemi sanayisi

 

yer almaktaydı.

 

● Avrupa’nın Osmanlı’dan yüksek hammadde talebi, hem Osmanlı'nın güvenliğini tehdit etmiş hem de üretim sanayisini darboğaza sokmuştur.

 

Ticaret

 

● Ticaret çoğunlukla üst ve orta sınıfın yerleşim sürdüğü İstanbul gibi merkezi kentlerde yayılmıştır.

 

● Osmanlı'da ticari hayat canlıdır; fakat ihracata birçok kez yasaklar getirilmiştir.

 

● Osmanlı çoğu hammaddenin ihracını yasaklamış olsa da Avrupa devletleri bu malların ucuzluğundan dolayı kaçak yollarla Osmanlı’dan temin etmiştir.

 

● Osmanlı'da modern ekonomik hayatın koşullarına uygun ticaret kurumları yeterince gelişmemiştir.

 

Osmanlı'da Dışa Bağımlılık

 

● Osmanlı verdiği kapitülasyonlara rağmen başlangıçta iç üretimi sayesinde yabancı mallara karşı koyabilmiş ve ithalatını uzun süre sınırlı tutmuştur.

 

● Ancak Sanayi Devrimi sonrası Avrupa devletlerinin Osmanlı’dan yaptığı ithalat arttıkça kapitülasyonların yıkıcı etkisi de artmıştır.

 

● Kapitülasyonlar, serbest ticaret anlaşmaları, yabancı sermaye yatırımları ve dış borçlanma sonucunda Osmanlı ekonomisi Avrupa devletlerinin denetim ve nüfuzu altına girmiştir.

 

Balta Limanı Ticaret Antlaşması (1838)

 

● Osmanlı, iç ve dış sorunlarla uğraştığı bu dönemde daha fazla ekonomik sıkıntı yaşamamak için Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nı imzalayarak İngiltere'nin ekonomik desteğini almak istemiştir.

 

● Bu antlaşma dış ticareti artırmış olsa da bundan daha çok gayrimüslimler yararlanmıştır.

 

● Antlaşma ile verilen kapitülasyonlar ve ticari ayrıcalıklar Osmanlı ekonomisinin daha da zayıflamasına neden olmuştur.

 

● Antlaşmadan sonra Avrupa ile yapılan dış ticaret dengesi Osmanlı'nın aleyhine gelişmiştir.

 

● Osmanlı'nın kapalı ekonomisinin büyük bir bölümü Batı’nın egemenliğine girmiştir.

 

● Serbest dış ticaret antlaşması nedeniyle oluşan dış ticaret açıkları, devlet bütçesindeki açıklarla birleşince büyük bir gelir-gider dengesizliği ortaya çıkmıştır.

 

● Bu dengesizlik toprak kayıplarıyla birleşince dış ticaret açığının finansmanı imkansız hale gelmiş ve dış borç alınması kaçınılmaz olmuştur.

 

● Osmanlı ilk dış borcunu 1854 Kırım Savaşı sırasında almıştır.

 

● Alınan borçların anapara ve faiz ödemeleri bazen yeni borçlarla yapılmış ve bu durum Osmanlı'yı Batı’ya daha da bağımlı hale getirmiştir.

 

● Osmanlı borçlarını ödeyemeyince Avrupalı devletler tarafından Duyun-u Umumiye İdaresi kurulmuştur.

 

● Bu dönemde yapılan yabancı yatırımların büyük kısmı şu alanlarda gerçekleşmiştir:

 

• Demiryolları
• Bankacılık
• Ticaret

 

Devamı için PDF'i indiriniz.